న్యుమోథొరాక్స్ అంటే ఊపిరితిత్తులు కుంచించుకుపోవడం. మీ ఊపిరితిత్తులకు, ఛాతీ గోడకు మధ్య ఉన్న ఖాళీలోకి గాలి లీక్ అయినప్పుడు న్యుమోథొరాక్స్ ఏర్పడుతుంది. ఈ గాలి మీ ఊపిరితిత్తుల బయటి భాగాన్ని నెట్టివేసి, అవి కుంచించుకుపోయేలా చేస్తుంది. న్యుమోథొరాక్స్ అనేది ఊపిరితిత్తులు పూర్తిగా కుంచించుకుపోవడం లేదా దానిలోని కొంత భాగం మాత్రమే కుంచించుకుపోవడం కావచ్చు. ఛాతీకి బలమైన దెబ్బ తగలడం లేదా గుచ్చుకోవడం, కొన్ని రకాల వైద్య ప్రక్రియలు, లేదా అంతర్లీనంగా ఉన్న ఊపిరితిత్తుల వ్యాధి వల్ల కలిగే నష్టం వలన న్యుమోథొరాక్స్ సంభవించవచ్చు. లేదా ఎటువంటి స్పష్టమైన కారణం లేకుండా కూడా ఇది సంభవించవచ్చు. సాధారణంగా దీని లక్షణాలలో ఆకస్మిక ఛాతీ నొప్పి మరియు ఆయాసం ఉంటాయి. కొన్ని సందర్భాల్లో, ఊపిరితిత్తులు కుంచించుకుపోవడం ప్రాణాంతకం కావచ్చు. న్యుమోథొరాక్స్‌కు చేసే చికిత్సలో సాధారణంగా పక్కటెముకల మధ్య సూదిని లేదా ఛాతీ ట్యూబ్‌ను చొప్పించి, అదనపు గాలిని తొలగిస్తారు. అయితే, చిన్న న్యుమోథొరాక్స్ దానంతట అదే నయమవ్వవచ్చు.

లక్షణాలు                           Symptoms

న్యూమోథొరాక్స్ యొక్క ప్రధాన లక్షణాలు ఆకస్మిక ఛాతీ నొప్పి మరియు ఆయాసం. ఊపిరితిత్తులలో ఎంత భాగం కుంచించుకుపోయిందనే దానిపై లక్షణాల తీవ్రత ఆధారపడి ఉంటుంది.

వైద్యుడిని ఎప్పుడు సంప్రదించాలి       When to see a doctor

న్యూమోథొరాక్స్ లక్షణాలు అనేక రకాల ఆరోగ్య సమస్యల వల్ల సంభవించవచ్చు, మరియు వాటిలో కొన్ని ప్రాణాంతకం కావచ్చు, కాబట్టి వైద్య సహాయం తీసుకోండి. మీ ఛాతీ నొప్పి తీవ్రంగా ఉంటే లేదా శ్వాస తీసుకోవడం మరింత కష్టంగా మారితే, వెంటనే అత్యవసర వైద్య సంరక్షణ పొందండి.

కారణాలు                           Causes

న్యూమోథొరాక్స్ ఈ క్రింది కారణాల వల్ల సంభవించవచ్చు:

• ఛాతీకి గాయం Chest injury: మీ ఛాతీకి తగిలే ఏదైనా మొద్దుబారిన లేదా చొచ్చుకుపోయే గాయం ఊపిరితిత్తులు కుంచించుకుపోవడానికి కారణం కావచ్చు. కొన్ని గాయాలు శారీరక దాడులు లేదా కారు ప్రమాదాల సమయంలో జరగవచ్చు, మరికొన్ని ఛాతీలోకి సూదిని చొప్పించే వైద్య ప్రక్రియల సమయంలో అనుకోకుండా సంభవించవచ్చు.
• ఊపిరితిత్తుల వ్యాధి Lung disease: దెబ్బతిన్న ఊపిరితిత్తుల కణజాలం కుంచించుకుపోయే అవకాశం ఎక్కువగా ఉంటుంది. క్రానిక్ అబ్స్ట్రక్టివ్ పల్మనరీ డిసీజ్ (COPD), సిస్టిక్ ఫైబ్రోసిస్, ఊపిరితిత్తుల క్యాన్సర్ లేదా న్యుమోనియా వంటి అనేక రకాల అంతర్లీన వ్యాధుల వల్ల ఊపిరితిత్తులు దెబ్బతినవచ్చు. లింఫాంజియోలియోమయోమాటోసిస్ మరియు బిర్ట్-హాగ్-డ్యూబ్ సిండ్రోమ్ వంటి సిస్టిక్ ఊపిరితిత్తుల వ్యాధులు, ఊపిరితిత్తుల కణజాలంలో గుండ్రని, పలుచని గోడలు గల గాలి సంచులను ఏర్పరుస్తాయి. ఇవి పగిలిపోవడం వల్ల న్యుమోథొరాక్స్ ఏర్పడుతుంది.
• పగిలిన గాలి బుడగలు Ruptured air blisters: ఊపిరితిత్తుల పైభాగంలో చిన్న గాలి బుడగలు (బ్లెబ్స్) ఏర్పడవచ్చు. ఈ గాలి బుడగలు కొన్నిసార్లు పగిలిపోతాయి — దీనివల్ల ఊపిరితిత్తుల చుట్టూ ఉన్న ఖాళీ ప్రదేశంలోకి గాలి లీక్ అవుతుంది.
• యాంత్రిక వెంటిలేషన్ Mechanical ventilation: శ్వాస తీసుకోవడానికి యాంత్రిక సహాయం అవసరమయ్యే వ్యక్తులలో తీవ్రమైన రకమైన న్యుమోథొరాక్స్ సంభవించవచ్చు. వెంటిలేటర్ ఛాతీ లోపల గాలి పీడనంలో అసమతుల్యతను సృష్టించగలదు. దీనివల్ల ఊపిరితిత్తులు పూర్తిగా కుప్పకూలిపోవచ్చు.

ప్రమాద కారకాలు                 Risk factors

సాధారణంగా, మహిళలతో పోలిస్తే పురుషులకు న్యుమోథొరాక్స్ వచ్చే అవకాశం చాలా ఎక్కువ. గాలి బుడగలు పగలడం వల్ల కలిగే న్యుమోథొరాక్స్ రకం, 20 నుండి 40 సంవత్సరాల మధ్య వయస్సు గల వ్యక్తులలో, ముఖ్యంగా ఆ వ్యక్తి చాలా పొడవుగా మరియు తక్కువ బరువుతో ఉంటే, ఎక్కువగా సంభవించే అవకాశం ఉంది.

అంతర్లీనంగా ఉన్న ఊపిరితిత్తుల వ్యాధి లేదా మెకానికల్ వెంటిలేషన్ న్యుమోథొరాక్స్‌కు ఒక కారణం లేదా ప్రమాద కారకం కావచ్చు. ఇతర ప్రమాద కారకాలు:

• ధూమపానం Smoking: ఎంఫిసెమా లేకపోయినా కూడా, ధూమపానం చేసే సమయం మరియు సిగరెట్ల సంఖ్య పెరిగే కొద్దీ ప్రమాదం పెరుగుతుంది.
• వంశపారంపర్య కారణాలు Genetics: కొన్ని రకాల న్యుమోథొరాక్స్‌లు కుటుంబాలలో వంశపారంపర్యంగా వస్తున్నట్లు కనిపిస్తున్నాయి.
• గతంలో న్యుమోథొరాక్స్ రావడం Previous pneumothorax: ఒకసారి న్యుమోథొరాక్స్ వచ్చిన ఎవరికైనా మరొకటి వచ్చే ప్రమాదం ఎక్కువగా ఉంటుంది.

సమస్యలు                Complications

న్యూమోథొరాక్స్ యొక్క పరిమాణం, తీవ్రత, అలాగే దాని కారణం మరియు చికిత్సను బట్టి సంభావ్య సమస్యలు మారుతూ ఉంటాయి. కొన్నిసార్లు ఊపిరితిత్తులలోని రంధ్రం మూసుకుపోకపోతే గాలి లీక్ అవుతూనే ఉండవచ్చు లేదా న్యూమోథొరాక్స్ మళ్లీ రావచ్చు.

నిర్ధారణ                   Diagnosis

సాధారణంగా ఛాతీ ఎక్స్-రే ఉపయోగించి న్యూమోథొరాక్స్‌ను నిర్ధారిస్తారు. కొన్ని సందర్భాల్లో, మరింత వివరమైన చిత్రాలను అందించడానికి కంప్యూటరైజ్డ్ టోమోగ్రఫీ (CT) స్కాన్ అవసరం కావచ్చు. న్యూమోథొరాక్స్‌ను గుర్తించడానికి అల్ట్రాసౌండ్ ఇమేజింగ్‌ను కూడా ఉపయోగించవచ్చు.

చికిత్స                     Treatment

న్యూమోథొరాక్స్‌కు చికిత్స చేయడంలో ప్రధాన లక్ష్యం మీ ఊపిరితిత్తులపై ఒత్తిడిని తగ్గించడం, తద్వారా అది తిరిగి విస్తరించడానికి వీలు కల్పించడం. న్యూమోథొరాక్స్ యొక్క కారణాన్ని బట్టి, అది మళ్లీ రాకుండా నివారించడం రెండవ లక్ష్యం కావచ్చు. ఈ లక్ష్యాలను సాధించే పద్ధతులు ఊపిరితిత్తుల కుప్పకూలడం యొక్క తీవ్రతపై మరియు కొన్నిసార్లు మీ మొత్తం ఆరోగ్యంపై ఆధారపడి ఉంటాయి. చికిత్సా ఎంపికలలో పర్యవేక్షణ, నీడిల్ ఆస్పిరేషన్, ఛాతీ ట్యూబ్ చొప్పించడం, శస్త్రచికిత్స రహిత మరమ్మత్తు లేదా శస్త్రచికిత్స ఉండవచ్చు. గాలిని తిరిగి పీల్చుకోవడాన్ని మరియు ఊపిరితిత్తుల వ్యాకోచాన్ని వేగవంతం చేయడానికి మీకు అదనపు ఆక్సిజన్ చికిత్స అందించవచ్చు.

పర్యవేక్షణ         Observation

మీ ఊపిరితిత్తులలో కేవలం ఒక చిన్న భాగం మాత్రమే కుంచించుకుపోయి ఉంటే, అదనపు గాలి పూర్తిగా పీల్చుకోబడి, మీ ఊపిరితిత్తులు తిరిగి వ్యాకోచించే వరకు మీ డాక్టర్ వరుస ఛాతీ ఎక్స్-రేల ద్వారా మీ పరిస్థితిని పర్యవేక్షించవచ్చు. దీనికి కొన్ని వారాలు పట్టవచ్చు.

సూది ఆస్పిరేషన్ లేదా ఛాతీ ట్యూబ్ చొప్పించడం      Needle aspiration or chest tube insertion

మీ ఊపిరితిత్తులలో ఎక్కువ భాగం కుంచించుకుపోయి ఉంటే, అదనపు గాలిని తొలగించడానికి సూది లేదా ఛాతీ ట్యూబ్‌ను ఉపయోగించే అవకాశం ఉంది.

• సూది ఆస్పిరేషన్ Needle aspiration: ఒక చిన్న, వంగునట్టి గొట్టం (కాథెటర్) ఉన్న బోలు సూదిని, పక్కటెముకల మధ్య నుండి, కుంచించుకుపోయిన ఊపిరితిత్తిపై ఒత్తిడి కలిగిస్తున్న గాలితో నిండిన ప్రదేశంలోకి చొప్పిస్తారు. ఆ తర్వాత డాక్టర్ సూదిని తీసివేసి, కాథెటర్‌కు ఒక సిరంజిని జతచేసి, అదనపు గాలిని బయటకు లాగుతారు. ఊపిరితిత్తి తిరిగి వ్యాకోచించిందని మరియు న్యుమోథొరాక్స్ మళ్లీ రాకుండా చూసుకోవడానికి కాథెటర్‌ను కొన్ని గంటలపాటు లోపలే ఉంచవచ్చు.
• ఛాతీ ట్యూబ్ అమర్చడం Chest tube insertion: గాలితో నిండిన ప్రదేశంలోకి ఒక ఫ్లెక్సిబుల్ ఛాతీ ట్యూబ్‌ను చొప్పించి, దానికి ఒక వన్-వే వాల్వ్ పరికరాన్ని జతచేయవచ్చు. ఇది మీ ఊపిరితిత్తులు తిరిగి విస్తరించి, నయమయ్యే వరకు ఛాతీ కుహరం నుండి గాలిని నిరంతరం తొలగిస్తుంది.

శస్త్రచికిత్స రహిత మరమ్మత్తు    Nonsurgical repair

ఒకవేళ ఛాతీ ట్యూబ్ ద్వారా మీ ఊపిరితిత్తులు తిరిగి విస్తరించకపోతే, గాలి లీక్‌ను మూసివేయడానికి శస్త్రచికిత్స రహిత పద్ధతులలో ఇవి ఉండవచ్చు:

ఊపిరితిత్తుల చుట్టూ ఉన్న కణజాలాలను చికాకు పెట్టడానికి ఒక పదార్థాన్ని ఉపయోగించడం, తద్వారా అవి ఒకదానికొకటి అతుక్కుని ఏవైనా లీక్‌లను మూసివేస్తాయి. దీనిని ఛాతీ ట్యూబ్ ద్వారా చేయవచ్చు, కానీ శస్త్రచికిత్స సమయంలో కూడా చేయవలసి రావచ్చు.

మీ చేయి నుండి రక్తాన్ని తీసి ఛాతీ ట్యూబ్‌లో ఉంచడం. ఈ రక్తం ఊపిరితిత్తులపై ఫైబ్రినస్ ప్యాచ్‌ను (ఆటోలోగస్ బ్లడ్ ప్యాచ్) సృష్టించి, గాలి లీక్‌ను మూసివేస్తుంది.

మీ ఊపిరితిత్తులు మరియు వాయు మార్గాలను చూడటానికి, మీ గొంతు ద్వారా ఊపిరితిత్తులలోకి ఒక సన్నని గొట్టాన్ని (బ్రోంకోస్కోప్) పంపి, ఒక వన్-వే వాల్వ్‌ను అమర్చడం. ఈ వాల్వ్ ఊపిరితిత్తులు తిరిగి విస్తరించడానికి మరియు గాలి లీక్ నయమవడానికి అనుమతిస్తుంది.

శస్త్రచికిత్స                   Surgery

కొన్నిసార్లు గాలి లీక్‌ను మూసివేయడానికి శస్త్రచికిత్స అవసరం కావచ్చు. చాలా సందర్భాలలో, ఒక చిన్న ఫైబర్-ఆప్టిక్ కెమెరా మరియు సన్నని, పొడవాటి హ్యాండిల్ ఉన్న శస్త్రచికిత్సా పరికరాలను ఉపయోగించి, చిన్న కోతల ద్వారా ఈ శస్త్రచికిత్సను చేయవచ్చు. సర్జన్ లీక్ అవుతున్న ప్రాంతాన్ని లేదా పగిలిన గాలి బుడగను గుర్తించి, దానిని మూసివేస్తారు. అరుదుగా, ఒకటి కంటే ఎక్కువ లేదా పెద్ద గాలి లీక్‌లను సులభంగా చేరుకోవడానికి, సర్జన్ పక్కటెముకల మధ్య పెద్ద కోత పెట్టవలసి ఉంటుంది.

నిరంతర సంరక్షణ          Ongoing care

మీ న్యుమోథొరాక్స్ నయం అయిన తర్వాత కొంతకాలం పాటు, మీ ఊపిరితిత్తులపై అదనపు ఒత్తిడిని కలిగించే కొన్ని కార్యకలాపాలకు మీరు దూరంగా ఉండవలసి రావచ్చు. ఉదాహరణకు విమాన ప్రయాణం, స్కూబా డైవింగ్ లేదా గాలి వాయిద్యం వాయించడం వంటివి. మీరు పాటించాల్సిన కార్యకలాపాల పరిమితులు ఏ రకంగా, ఎంతకాలం ఉండాలనే దాని గురించి మీ డాక్టర్‌తో మాట్లాడండి. మీ ఆరోగ్యం మెరుగుపడటాన్ని పర్యవేక్షించడానికి మీ డాక్టర్‌తో తదుపరి అపాయింట్‌మెంట్‌లను కొనసాగించండి.

చివరిగా.!

న్యుమోథొరాక్స్ అనేది ఒక తీవ్రమైన పరిస్థితి. టెన్షన్ న్యుమోథొరాక్స్ లేదా శ్వాసకోశ వైఫల్యం వంటి ప్రాణాంతక సమస్యలను నివారించడానికి దీనికి తక్షణ వైద్య మూల్యాంకనం అవసరం. అంతర్లీనంగా ఉన్న ఊపిరితిత్తుల వ్యాధి వల్ల గానీ లేదా శారీరక గాయం వల్ల గానీ కలిగినా, చికిత్స యొక్క ప్రాథమిక లక్ష్యం ఊపిరితిత్తులపై ఒత్తిడిని తగ్గించి, అది తిరిగి వ్యాకోచించడానికి వీలు కల్పించడమే. మీకు గానీ లేదా మీకు తెలిసిన వారికి గానీ అకస్మాత్తుగా, తీవ్రమైన ఛాతీ నొప్పి లేదా శ్వాస తీసుకోవడంలో ఇబ్బంది ఎదురైతే, లక్షణాలు వాటంతట అవే తగ్గిపోయే వరకు వేచి ఉండకండి—వెంటనే అత్యవసర వైద్య సంరక్షణను పొందండి. సరైన నిర్ధారణ మరియు తగిన చికిత్సతో చాలామంది విజయవంతంగా కోలుకుని తమ దైనందిన కార్యకలాపాలకు తిరిగి రాగలరు; అయితే, వ్యాధి మళ్లీ వచ్చే ప్రమాదం ఉన్నవారికి దీర్ఘకాలిక పర్యవేక్షణ అవసరం కావచ్చు.