ఎండోమెట్రియోసిస్లో, గర్భాశయ పొరను పోలిన కణజాలం గర్భాశయం వెలుపల పెరుగుతుంది. ఇది తరచుగా కటి ప్రాంతాన్ని ప్రభావితం చేస్తుంది, కానీ శరీరంలోని ఇతర భాగాలలో కూడా సంభవించే అవకాశం ఉంది. ఎండోమెట్రియోసిస్కు ఖచ్చితమైన కారణం అస్పష్టంగా ఉన్నప్పటికీ, ముందుగానే రుతుస్రావం కావడం, అధిక రక్తస్రావం, జన్యుపరమైన కారణాలు మరియు రోగనిరోధక వ్యవస్థ సమస్యలు వంటివి దీనికి ప్రమాద కారకాలుగా ఉన్నాయి. కొన్ని రసాయనాలకు గురికావడం కూడా ఒక పాత్ర పోషించవచ్చు. ఎండోమెట్రియోసిస్కు ఎటువంటి నివారణ లేదు, కానీ నొప్పి నివారణ మందులు, హార్మోన్ థెరపీ, శస్త్రచికిత్స మరియు సంతానోత్పత్తి చికిత్సల వంటివి లక్షణాలను నియంత్రించడానికి మరియు జీవన నాణ్యతను మెరుగుపరచడానికి సహాయపడతాయి.
ఎండోమెట్రియల్ కణజాలం స్పందించే విధంగానే, ఈ కణజాలం కూడా రుతుచక్రాన్ని ప్రభావితం చేసే హార్మోన్లకు స్పందిస్తుంది. ఇది ఎండోమెట్రియల్ కణజాలంలాగే ఉబ్బి, రక్తస్రావం అవుతుంది, కానీ వ్యర్థ కణజాలం మరియు రక్తం వెళ్ళడానికి చోటు ఉండదు. ఈ కణజాలం క్యాన్సర్ సంబంధితమైనది కాదు, కానీ ఇది మచ్చలు మరియు అతుకులకు దారితీయవచ్చు. ఇది ఫెలోపియన్ ట్యూబ్లను అడ్డుకోవచ్చు, మరియు రక్తం నిలిచిపోవడం వల్ల తిత్తులు ఏర్పడవచ్చు. కణజాలాలు కలిసిపోయి, ప్రత్యుత్పత్తి అవయవాలలో మార్పులకు దారితీయవచ్చు. లక్షణాలలో నొప్పి మరియు అసాధారణ రక్తస్రావం ఉంటాయి. ఇది ఒక వ్యక్తి గర్భం ధరించే అవకాశాలను ప్రభావితం చేయవచ్చు. ఈ వ్యాసం ఎండోమెట్రియోసిస్ అంటే ఏమిటో, దాని కారణాలు, లక్షణాలు, నిర్ధారణ మరియు చికిత్సతో సహా మరింత వివరంగా వివరిస్తుంది.
ఎండోమెట్రియోసిస్ అంటే ఏమిటి? What is endometriosis?
ఎండోమెట్రియోసిస్ అనేది, ఎండోమెట్రియం పొరను పోలిన కణజాలం గర్భాశయం వెలుపల పెరిగినప్పుడు సంభవిస్తుంది. ఎండోమెట్రియోసిస్లో గర్భాశయం వెలుపల పెరిగే కణజాలం, ఎండోమెట్రియల్ కణజాలంలా ఉండదు, కానీ వాటి మధ్య కొన్ని ఉమ్మడి లక్షణాలు ఉంటాయి. ఈ కణజాలం శరీరంలో ఎక్కడైనా పెరగవచ్చు, కానీ ఇది సాధారణంగా కటి ప్రాంతాన్ని ప్రభావితం చేస్తుంది.
ఇందులో ఇవి ఉంటాయి:
- అండాశయాలు
- ఫెలోపియన్ ట్యూబ్లు
- గర్భాశయానికి ఆధారం ఇచ్చే కణజాలాలు
- గర్భాశయం వెలుపలి భాగం
- ఎండోమెట్రియల్ కణజాలం జీర్ణవ్యవస్థ, ఊపిరితిత్తులు మరియు గుండె చుట్టూ ఉన్న ఇతర ప్రాంతాలలో కూడా పెరగవచ్చు.
సాధారణంగా శరీరం ఈ రకమైన కణజాలాన్ని ఋతుస్రావం సమయంలో బయటకు పంపేస్తుంది, కానీ ఎండోమెట్రియోసిస్లో ఏర్పడిన కణజాలం శరీరంలోనే ఉండిపోవచ్చు, దీనివల్ల వాపు రావచ్చు. కణజాలం కుళ్ళిపోతున్నప్పుడు, మచ్చ కణజాలం ఏర్పడవచ్చు.
ఎండోమెట్రియోసిస్ ఒక వ్యక్తి జీవన నాణ్యతను గణనీయంగా ప్రభావితం చేస్తుంది. నొప్పితో పాటు, వారు ఈ క్రింది వాటికి సంబంధించిన ఒత్తిళ్లను కూడా ఎదుర్కోవచ్చు:
- దీర్ఘకాలిక నొప్పి
- ఉద్యోగం
- వైద్య సంరక్షణ ఖర్చు
- సంబంధాలు
- సామాజిక జీవితాన్ని కొనసాగించడంలో ఇబ్బంది
- గర్భం దాల్చలేమోనన్న ఆందోళన
- ఒత్తిడి, ఆందోళన మరియు కుంగుబాటు
2019లో జరిగిన ఒక అధ్యయనం ప్రకారం, ప్రపంచవ్యాప్తంగా ఎండోమెట్రియోసిస్ను కచ్చితంగా నిర్ధారించడానికి సగటున 7 నుండి 9 సంవత్సరాల ఆలస్యం అవుతుందని గత పరిశోధనలు సూచించాయి.
కారణాలు, ప్రమాద కారకాలు Causes and risk factors
- ఎండోమెట్రియోసిస్ ఎందుకు వస్తుందో నిపుణులకు కచ్చితంగా తెలియదు.
- తెలిసిన రెండు ప్రమాద కారకాలు: 11 సంవత్సరాల వయస్సు కంటే ముందే రుతుస్రావం ప్రారంభం కావడం మరియు అధిక, దీర్ఘకాలిక రుతుస్రావం. అయితే, ఇతర కారకాలు కూడా పాత్ర పోషించవచ్చు.
వీటిలో ఇవి ఉన్నాయి:
- వంశపారంపర్యంగా వచ్చే జన్యుపరమైన కారణాలు
- ఋతుస్రావంలో సమస్యలు, దీని ఫలితంగా రక్తం మరియు కణజాలం శరీరం నుండి బయటకు వెళ్లకపోవడం
- రోగనిరోధక వ్యవస్థ సమస్యలు, దీనిలో రోగనిరోధక వ్యవస్థ అనవసరమైన కణజాలాన్ని తొలగించదు
- శరీరంలో ఈస్ట్రోజెన్ హార్మోన్ అధిక స్థాయిలో ఉండటం
- సిజేరియన్ డెలివరీ లేదా హిస్టరెక్టమీ వంటి పొత్తికడుపు ప్రాంతానికి చేసే శస్త్రచికిత్స
- తక్కువ ఋతుచక్రం
- మద్యం మరియు కెఫిన్ వినియోగం
నిపుణులు కొన్ని ఆరోగ్య పరిస్థితులను ఎండోమెట్రియోసిస్తో ముడిపెట్టారు. వీటిలో ఇవి ఉన్నాయి:
- అలర్జీలు
- ఆస్తమా
- కొన్ని రసాయనాల పట్ల సున్నితత్వం
- కొన్ని ఆటో ఇమ్యూన్ వ్యాధులు
- దీర్ఘకాలిక అలసట సిండ్రోమ్
- అండాశయ క్యాన్సర్ మరియు రొమ్ము క్యాన్సర్
పరిశోధకులు ఎండోమెట్రియోసిస్కు మరియు థాలేట్లకు గురికావడానికి మధ్య సంబంధాలను కూడా కనుగొన్నారు, ముఖ్యంగా పిండం అభివృద్ధి చెందుతున్న సమయంలో. థాలేట్లు అనేవి ప్లాస్టిక్లను సరళంగా మరియు మన్నికగా చేయడానికి సహాయపడే రసాయనాల సమూహం.
ఎండోమెట్రియోసిస్ లక్షణాలు Symptoms of endometriosis
ఎండోమెట్రియోసిస్ లక్షణాలు:
- ఋతుస్రావ నొప్పుల మాదిరిగా బాధాకరమైన తిమ్మిర్లు
- దీర్ఘకాలిక నడుము నొప్పి మరియు కటి నొప్పి
- అధిక ఋతుస్రావం
- నొప్పి, విరేచనాలు, మలబద్ధకం, కడుపు ఉబ్బరం సహా ప్రేగు మరియు మూత్ర సంబంధిత సమస్యలు
- మలంలో లేదా మూత్రంలో రక్తం
- వికారం మరియు వాంతులు
- అలసట
- లైంగిక సంబంధం సమయంలో నొప్పి
- ఋతుస్రావాల మధ్యలో మచ్చలు లేదా రక్తస్రావం
- గర్భం దాల్చడంలో ఇబ్బంది
ఎండోమెట్రియోసిస్కు నొప్పి అత్యంత సాధారణ సూచన, కానీ నొప్పి తీవ్రత ఎల్లప్పుడూ వ్యాధి వ్యాప్తితో సంబంధం కలిగి ఉండదు. మెనోపాజ్ తర్వాత, శరీరం ఈస్ట్రోజెన్ను ఉత్పత్తి చేయడం ఆపివేసినప్పుడు, నొప్పి తరచుగా అదృశ్యమవుతుంది. అయితే, ఒక వ్యక్తి మెనోపాజ్ సమయంలో హార్మోన్ థెరపీని ఉపయోగిస్తే, లక్షణాలు కొనసాగవచ్చు. గర్భధారణ లక్షణాల నుండి తాత్కాలిక ఉపశమనాన్ని అందించవచ్చు.
ఇవే లక్షణాలతో ఇతర వ్యాధులు Similar symptoms diseases
ఎండోమెట్రియోసిస్ను నిర్ధారించడం కష్టంగా ఉంటుంది. దీనికి ఒక కారణం ఏమిటంటే, ఇతర వైద్య పరిస్థితులు కూడా ఇలాంటి లక్షణాలను కలిగి ఉంటాయి. వీటిలో ఇవి ఉన్నాయి:
- పెల్విక్ ఇన్ఫ్లమేటరీ డిసీజ్ (కటి శోథ వ్యాధి)
- అండాశయ తిత్తులు (ఓవేరియన్ సిస్ట్లు)
- ఇరిటబుల్ బవెల్ సిండ్రోమ్ (IBS)
ఎండోమెట్రియోసిస్ సమస్యలు Complications of endometriosis:
ఎండోమెట్రియోసిస్ యొక్క సమస్యలలో ఇవి ఉన్నాయి:
- వంధ్యత్వం
- అండాశయ క్యాన్సర్ వంటి కొన్ని రకాల క్యాన్సర్లు వచ్చే ప్రమాదం ఎక్కువగా ఉండటం
- అండాశయ తిత్తులు (ఓవేరియన్ సిస్ట్లు)
- వాపు
- మచ్చ కణజాలం మరియు అతుకులు ఏర్పడటం
- ప్రేగు మరియు మూత్రాశయ సమస్యలు
లక్షణాలను గమనించడం మరియు సహాయం కోరడం దీర్ఘకాలిక సమస్యలను నివారించడంలో సహాయపడవచ్చు. తీవ్రమైన నొప్పి లేదా ఊహించని రక్తస్రావం వంటివి ఎదురైతే ప్రజలు తమ వైద్యుడికి తెలియజేయాలి.
ఎండోమెట్రియోసిస్ నిర్ధారణ Diagnosis of endometriosis
ఎండోమెట్రియోసిస్ను నిర్ధారించడానికి ఏ నిర్దిష్ట పరీక్ష లేనందున, మరియు లక్షణాలను గుర్తించడం కష్టంగా ఉండవచ్చు కాబట్టి, వైద్య నిపుణులకు దీనిని నిర్ధారించడం కష్టంగా ఉంటుంది. ఈ లక్షణాలు ఇతర అనారోగ్య పరిస్థితుల లక్షణాలను కూడా పోలి ఉండవచ్చు.
సాధ్యమయ్యే నిర్ధారణ పద్ధతులలో ఇవి ఉన్నాయి:
- కటి పరీక్ష (పెల్విక్ ఎగ్జామ్)
- అల్ట్రాసౌండ్ లేదా MRI స్కాన్ వంటి ఇమేజింగ్ పరీక్షలు
- లాపరోస్కోపీ
- బయాప్సీ
ఎండోమెట్రియోసిస్ నిర్ధారణను ధృవీకరించడానికి సర్జికల్ లాపరోస్కోపీ మాత్రమే ఏకైక మార్గం. ఇది అతి తక్కువ కోతతో చేసే ప్రక్రియ, దీనిలో వైద్యుడు కటి ప్రాంతంలో ఒక చిన్న కోత ద్వారా లాపరోస్కోప్ను లోపలికి పంపుతారు. ఇది కణజాల మార్పుల చిత్రాలను అందిస్తుంది.
ఎండోమెట్రియోసిస్ వర్గీకరణ దశలు Stages of endometriosis
ఎండోమెట్రియోసిస్ను వర్గీకరించడానికి వివిధ మార్గాలు ఉన్నాయి. 1996లో, అమెరికన్ సొసైటీ ఆఫ్ రిప్రొడక్టివ్ మెడిసిన్ (ASRM) ఎండోమెట్రియోసిస్ తీవ్రతను వివరించడానికి, కనిష్టం నుండి తీవ్రం వరకు నాలుగు దశలను నిర్దేశించింది:
- కనిష్టం: లక్షణాలలో వివిక్త ఇంప్లాంట్లు ఉంటాయి మరియు గణనీయమైన అతుకులు ఉండవు.
- తేలికపాటి: లక్షణాలలో పెరిటోనియం మరియు అండాశయాలపై ఉపరితల ఇంప్లాంట్లు ఉంటాయి, గణనీయమైన అతుకులు ఉండవు.
- మధ్యస్థం: లక్షణాలలో ఉపరితల మరియు లోతుగా చొచ్చుకుపోయిన బహుళ ఇంప్లాంట్లు ఉంటాయి. ట్యూబ్లు మరియు అండాశయాల చుట్టూ అతుకులు ఉండవచ్చు.
- తీవ్రం: లక్షణాలలో బహుళ ఉపరితల మరియు లోతైన ఇంప్లాంట్లు మరియు పెద్ద అండాశయ ఎండోమెట్రియోమాలు ఉంటాయి. అలాగే, చాలా సందర్భాలలో దట్టమైన, పలుచని పొరలాంటి అతుకులు ఉంటాయి.
ఎండోమెట్రియోసిస్ దశలకు నొప్పి స్థాయిలు, మానసిక ఆరోగ్యంపై ప్రభావం మరియు ఇతర కారకాలతో ప్రత్యేకంగా సంబంధం లేదు.
2022 నాటి పరిశోధనలో, తీవ్రమైన ఎండోమెట్రియోసిస్ అభివృద్ధి చెందుతున్న అండకణాల నాణ్యత, అండాశయ ప్రతిస్పందన మరియు పిండాలపై ప్రతికూల ప్రభావం చూపుతుందని కనుగొన్నారు. అయితే, వివిధ ఎండోమెట్రియోసిస్ దశల మధ్య ఫలదీకరణ రేటులో పరిశోధకులు ఎటువంటి తేడాను కనుగొనలేదు. ఈ దశల గురించి వివాదం ఉంది. ఈ వ్యాధి ఒక వ్యక్తిని ఎలా ప్రభావితం చేస్తుందో అవి సరిగ్గా ప్రతిబింబించనందున, ఏ చికిత్స అందించాలో నిర్ణయించడంలో అవి వైద్యులకు సహాయపడవని కొంతమంది నిపుణులు అంటున్నారు.
చికిత్స Treatment of endometriosis
ఎండోమెట్రియోసిస్కు ప్రస్తుతం ఎటువంటి నివారణ లేదు, కానీ వివిధ చికిత్సా పద్ధతులు లక్షణాలను అదుపులో ఉంచడానికి సహాయపడతాయి. వాటిలో ఇవి ఉన్నాయి:
నొప్పి నివారణ Pain relief
నొప్పిని అదుపులో ఉంచడానికి మందులు సహాయపడతాయి. వాటిలో ఇబుప్రోఫెన్ (అడ్విల్, మోట్రిన్ ఐబి, ఇతరాలు) వంటి నాన్స్టెరాయిడల్ యాంటీ-ఇన్ఫ్లమేటరీ డ్రగ్స్ మరియు నెలసరి సమయంలో నొప్పిని తగ్గించే మందులు ఉంటాయి. వైద్యుని చీటీ లేకుండా దొరికే మందులు సహాయపడకపోతే, డాక్టర్ మరింత శక్తివంతమైన మందులను సూచించవచ్చు.
హార్మోన్ల చికిత్స Hormonal treatment
డాక్టర్ గర్భనిరోధక మాత్రలు లేదా మిరెనా పరికరం వంటి ఇతర హార్మోన్ల గర్భనిరోధక పద్ధతులను సిఫార్సు చేయవచ్చు. కొన్ని సందర్భాల్లో, వారు గోనాడోట్రోఫిన్-రిలీజింగ్ హార్మోన్ను సిఫార్సు చేయవచ్చు. ఇవి ఈస్ట్రోజెన్ స్థాయిలను తగ్గించి, అవాంఛిత కణజాలం పెరగకుండా నిరోధించడంలో సహాయపడతాయి. అయితే, ఇవి అతుకులను బాగుచేయలేవు లేదా సంతానోత్పత్తి సామర్థ్యాన్ని మెరుగుపరచలేవు.
శస్త్రచికిత్స Surgery
ఇతర చికిత్సలు పనిచేయకపోతే, అవాంఛిత కణజాలాన్ని తొలగించడానికి డాక్టర్ శస్త్రచికిత్సను సిఫార్సు చేయవచ్చు. కొన్ని సందర్భాల్లో, రెండు అండాశయాలను తొలగించడంతో పాటు హిస్టరెక్టమీ (గర్భాశయాన్ని తొలగించడం) అవసరం కావచ్చు.
సంతానోత్పత్తి చికిత్స Fertility treatment
ఎండోమెట్రియోసిస్ సంతానోత్పత్తిని ప్రభావితం చేస్తే, ఇన్ విట్రో ఫెర్టిలైజేషన్ ఒక ఎంపిక కావచ్చు.
సహజ నివారణలు Natural remedies
2014 నాటి పాత పరిశోధన ప్రకారం, వైద్య చికిత్సతో పాటు కొన్ని అనుబంధ మరియు ప్రత్యామ్నాయ చికిత్సలు, జీవనశైలి ఎంపికలు ఎండోమెట్రియోసిస్ లక్షణాలను నియంత్రించడంలో సహాయపడవచ్చు. వాటిలో ఇవి ఉన్నాయి:
- ఆక్యుపంక్చర్
- మూలికా వైద్యం
- కెఫిన్కు దూరంగా ఉండటం
- హిప్నాసిస్
- బయోఫీడ్బ్యాక్
- కౌన్సెలింగ్
- నడవడం వంటి క్రమమైన వ్యాయామం
ఈ పద్ధతులు కొంతమందికి సహాయపడతాయని అనిపించవచ్చు, కానీ అవి ప్రభావవంతమైనవని చూపించడానికి శాస్త్రీయ ఆధారాలు చాలా తక్కువగా ఉన్నాయి. అవి ఎండోమెట్రియోసిస్ను నయం చేయవు లేదా జరిగిన నష్టాన్ని సరిచేయవు.
ఆహారం Diet
వివిధ ఆహార కారకాలు ఎండోమెట్రియోసిస్ వచ్చే ప్రమాదాన్ని, ఒక వ్యక్తి లక్షణాలను అనుభవించే విధానాన్ని మరియు వారి మొత్తం శ్రేయస్సును ప్రభావితం చేయవచ్చు. 12 మందితో 2020లో జరిపిన ఒక ఇంటర్వ్యూ అధ్యయనం, ఆహార కారకాలపై దృష్టి పెట్టడం నొప్పి మరియు అలసట నుండి ఉపశమనం కలిగించిందని తేల్చింది. ఎండోమెట్రియోసిస్ గురించి పెరిగిన అవగాహన మరియు మొత్తం మీద ఆహారం మరియు శ్రేయస్సుపై పెరిగిన దృష్టి దీనికి పాక్షికంగా కారణం కావచ్చు.
ప్రయోజనకరంగా ఉండే ఆహార కారకాలలో ఇవి ఉన్నాయి:
- ఆహారం నుండి గ్లూటెన్ మరియు పాల ఉత్పత్తులను తొలగించడం
- పండ్లు మరియు కూరగాయల వినియోగాన్ని పెంచడం
- జంక్ ఫుడ్కు దూరంగా ఉండటం
- తాజా పదార్థాలతో భోజనం తయారు చేసుకోవడం
- కెఫిన్ మరియు ఆల్కహాల్కు దూరంగా ఉండటం
- తక్కువ-FODMAP ఆహారాన్ని అనుసరించడం
అయితే, ఈ సూచనలను అందించిన అధ్యయనాలు చిన్నవి, మరియు పాల్గొన్నవారి జాతి లేదా వర్గానికి సంబంధించిన సమాచారం లేదు. ఏవైనా ఆహార చర్యలు ఎండోమెట్రియోసిస్ ప్రమాదాన్ని లేదా ప్రభావాన్ని ప్రభావితం చేస్తాయని నిర్ధారించడానికి పరిశోధకులు ఇంకా తగినంత సాక్ష్యాలను కనుగొనలేదు.
చివరిగా.!
ఎండోమెట్రియోసిస్ అనేది గర్భాశయంలో పెరిగే కణజాలాన్ని పోలిన కణజాలం శరీరంలోని ఇతర ప్రాంతాలలో అభివృద్ధి చెందే ఒక పరిస్థితి. ఇది కణజాల నష్టానికి, నొప్పికి దారితీయవచ్చు మరియు సంతానోత్పత్తి సామర్థ్యాన్ని ప్రభావితం చేయవచ్చు. ఇది కేవలం “పీరియడ్ సమయంలో వచ్చే తీవ్రమైన నొప్పి” కంటే చాలా ఎక్కువ. ఇది ఒక వ్యవస్థాగతమైన పరిస్థితి, దీనికి ఆరోగ్య సంరక్షణ విషయంలో చురుకైన, అవగాహనతో కూడిన విధానం అవసరం. 2026 నాటికి వైద్య సాంకేతికత అభివృద్ధి చెందుతున్న కొద్దీ, మెరుగైన ఇమేజింగ్ మరియు ఈ పరిస్థితి యొక్క న్యూరోఇన్ఫ్లమేటరీ స్వభావంపై లోతైన అవగాహన కల్పిస్తున్నారు. తద్వారా రోగ నిర్ధారణ కోసం దశాబ్దకాలంగా ఎదురుచూస్తున్న సమయాన్ని తగ్గించడంపై దృష్టి మళ్లించారు. మీరు శారీరక లక్షణాల నుండి ఉపశమనం కోరుతున్నా లేదా సంతానోత్పత్తికి సంబంధించిన సంక్లిష్టతలను ఎదుర్కొంటున్నా, మీ నొప్పి సరైనదేనని గుర్తుంచుకోండి. ఈ సవాళ్లను ఎదుర్కోవడానికి వైద్య సహాయం అభివృద్ధి చెందుతోంది. మీ జీవన నాణ్యతను తిరిగి పొందడంలో ముందస్తుగా అవగాహన కల్పించడం మరియు బహుళ-విభాగాల సంరక్షణ బృందం అత్యంత ప్రభావవంతమైన సాధనాలు. ప్రస్తుతం ఎండోమెట్రియోసిస్కు ఎటువంటి నివారణ లేదు, కానీ నొప్పి మరియు అసౌకర్యాన్ని తగ్గించడానికి మార్గాలు ఉన్నాయి. కొంతమందికి శస్త్రచికిత్స అవసరం కావచ్చు.